Konstantinos P. Kavafis. Şəhər və digər şeirlər

Edmund Keeley və Philip Sherrard-ın ingiliscə tərcümələrindən sətri çevirmələr

***

Şəhər

Sən dedin: “Mən başqa ölkəyə, başqa sahilə gedəcəm,
Bu şəhərdən daha yaxşı birisini tapacam.
Mən nə edirəmsə, tale hamısını tərs çevirir
və mənim qəlbim meyit kimi cansızdır.

Hara gedirəmsə, hara baxıramsa,
həyatımın qara viranələri gözümə dəyir.
Bax, mən burada neçə-neçə illərimi məhv etmişəm.
Axı nə qədər mənim ruhum burada çürüsün?”

Sən nə yeni ölkə tapacaqsan, nə də yeni sahil.
Bu şəhər həmişə səni izləyəcək.
Sən bu küçələrdə addımlayacaqsan,
bu məhəllələrdə yaşlanacaqsan,
bu evlərdə saçlarına dən düşəcək.
Sən bu şəhərdə ömrünü başa vuracaqsan. Başqa yerlərə ümid etmə:
səni aparmağa nə bir gəmi var, nə də sənin getməyin üçün bir yol.
Əgər sən həyatını burada, bu kiçik yerdə zay etmisənsə,
sən onu hər yerdə zay edəcəkdin.

***

Şair Yason Kleandrın melanxoliyası

Mənim bədənimin qocalması və yaraşığımın solması
Amansız xəncərin yarası kimidir.
Amma mən hələ təslim olmamışam.
Sənə pənah gətirirəm, ey Şeiriyyət sənəti!
Çünki sən ağrıkəsicilərə yaxşı bələdsən –
Təxəyyül və Dil ilə ağrıları kütləşdirməyə!

Amansız xəncərin yarasıdır bu,
Öz ağrıkəsicilərini gətir, ey Şeiriyyət sənəti,
Onlar bu yaranı bir az da olsa kütləşdirsin.

***

E.ə. 200-cü ildə

“Filippin oğlu İsgəndər və bütün yunanlar, spartalılardan başqa…”

Təsəvvür etmək olar,
Spartalılar bu yazıya necə də biganə idi,
heç veclərinə də almırdılar.
“spartalılardan başqa…”
Əlbəttə, başqa necə ola bilərdi ki?
Spartalılar sizin üçün xidmətçi deyil,
Qabağınıza qatıb özünüzlə aparasız istədiyiniz yerə
və onlara əmr edəsiz. Üstəlik,
nə qədər ümumyunan qoşunu olsa da,
əgər ona Sparta çarı başçılıq etmirsə,
çox qeyri-ciddi bir təşəbbüsdür,
heç diqqətə layiq deyil.

Bu da bir nəzər nöqtəsidir. Başa düşmək olar.

Amma Qranikdə,
Daha sonra İss döyüşündə,
Sonra da Arbelada həlledici döyüşdə
dəhşətli İran qoşununu darmadağın etdilər
bütün yunanlar, “spartalılardan başqa”.

Və bu əfsanəvi ümumyunan səfərindən,
Biz yarandıq, böyük Ellin dünyası

Biz, isgəndəriyyəlilər, antioxiyalılar,
Selevkilər, Misir və Suriyanın
digər saysız-hesabsız yunanları,
Hələ Midiya və Persiyada olanlar…
Bizim üfüqləri aşan ağalığımız və
Baktriya və Hindistana kimi apardığımız
Ortaq yunan dilimiz.

Gəl indi bütün bunlardan sonra
spartalılardan da nəsə danış.

***

Bir Kiçik Asiya qəsəbəsində

Aksiumdakı dəniz döyüşünün nəticəsi
əlbəttə ki gözlənilməz idi.
Amma yeni bəyannamə yazmağa ehtiyac yoxdur.
Sadəcə qalibin adını dəyişsək kifayət edər.
Bax burada, yekun cümlədə, “başabəla Oktaviandan,
Sezarın ucuz parodiyasından romalıları azad edən” əvəzinə
“başabəla Antonidən, Sezarın ucuz parodiyasından
romalıları azad edən” yazarıq,
Qurtarıb gedər. Qalan mətn qaydasındadır.

“Fatehlərin ən şöhrətlisi,
hərbi rəşadətlərində tayı-bərabəri olmayan,
siyasətdə fövqəladə istedadlı
Antoninin qələbəsi üçün bütün qəsəbə” –
burada tez əvəz edirik – “Oktavianın qələbəsi üçün bütün qəsəbə
dua edirdi və bunu Zevsin ən gözəl hədiyyəsi sayır
yunanların şərəfli müdafiəçisinə,
kim ki yunan adətlərinə ehtiram bəsləyir,
kim ki bütün yunan torpaqlarında sevilir,
kim ki bu təriflərə həqiqətən layiqdir,
kimin ki bütün əməlləri təfərrüatlarına qədər yazılmalıdır
yunan dilində, həm nəsrlə, həm də nəzmlə,
şöhrətin dili olan yunan dilində.”
Və sair, və ilaxır. Bəyannamə çox yaxşı səslənir, elə deyilmi?

W.H. Auden — Tiranın xatirəsinə

O, bir qədər kamilliyə can atardı,
Və yazdığı şeirlərdə sevərdi o, sadəliyi;
Ovcu qədər tanış idi ona insan səfehliyi,
Ən sevdiyi oyuncağı ordulardı və gəmilər;
O güləndə deputatlar qəhqəhədən bayılardı,
Ağlayanda — küçələrdə ölərdi məsum körpələr.

Tərcümə: Əli Novruzov

W.H. Auden — Epitaph on a Tyrant

W.H. Auden — Musée des Beaux Arts

Bregel
Bregel “İkarın yerə düşməsi” (Wikipedia)

(U.H. Oden — Təsviri incəsənət muzeyi)

Onlar heç vaxt yanılmazdı, köhnə Ustadlar,
təbiəti haqda əzab çəkməyin:
Keçərkən dəhşətli əzabdan kimsə –
Başqası sakitcə ya nahar edir, pəncərəni açır, bezgin addımlarla kənardan keçir.
Ömrün payızında səbirlə gözlərkən möhtərəm yaşlılar,
bir möcüzə kimi, yeni bir körpənin doğulmasını,
haradasa olur qayğısız uşaqlar,
meşə kənarında buz bağlamış gölün
üstündə sürüşən, heç də sevinməyən
daha bir uşağın doğulmasına.

Onlar heç vaxt unutmazdı, köhnə Ustadlar,
ən uca şəhadət zirvəsində də,
soyulanda kimlərinsə dərisi –
elə oradaca, o natəmiz küncdə
itlər davam edir ittək yaşamağa və cəlladın atı
qaşınan dalını sürtür bir ağaca.

Məsələn, Bregelin “İkar” rəsmində
çevirir üzünü necə də rahat
hər kəs fəlakətdən:
Kotan arxasında duran kəndli də
görməzdən gəlsə də, eşitməmiş deyil
imdad harayını suda batanın.
Amma onun üçün daha vacib olan – günəş şəfəq saçır!
Necə ki parlayır yaşıl suların
üstündə qərq olan ağ ayaqlar üçün.
Və zəngin, bəzəkli gəmi də əlbət
müdhiş mənzərənin olub şahidi –
Göydən düşən oğlan! Necə inanılmaz! –
Amma ki tələsir mənzil başına həmin gəmi də
açıb yelkənləri sakitcə üzür.

Tərcümə: Əli Novruzov

W.H. Auden — Musée des Beaux Arts 

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Önce Yasamal’dan bir rüzgar esiyor
Yavaş-yavaş sallanıyor
Kaktüsler Bulvar’da
Yakınlarda, çok yakınlarda
Hacıbala’nın hiç susmayan lagundaları
Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Gallenwagen’ler avtoşluk ediyor derken
Yollarda sürü sürü çığlık çığlık
Asfalt çekiliyor yine İngilab’da
Bir Cola’nın denize değiyor bomboş butulkası
Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Glamur glamur Fontanlar
Cıvıl cıvıl 20 Yanvar
Güvercin dolu Sovetski
Domino sesi yükseliyor çayhanalardan
Güzelim Bakü metrosunda ter kokuları
Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Başımda sabahki haşın sarhoşluğu
Neftçiler’de gürcü hıngeliyle Fahralı kafesi
Dinmiş Şadlıg evlerinin uğultusu içinde
Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Bir ceyran geçiyor kaldırımdan
Küfürler, “numaramı yaz” diye bağırmalar, laf atmalar
Birşey düşüyor elinden yere
bir mişka olmalı
Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut

Bakü’yü dinliyorum eyes wide shut
Bir 07 meyhana okutuyor yüksekten
Yollar açık mı, probka mı, bilmiyorum
Otobüsler boş mu, basabas mı, bilmiyorum
Beyaz bir göydelen doğuyor Botanik bahçesinin yerinde
Kepçenin vuruşundan anlıyorum
Bakü’yü dinliyorum…

Vladimir Mayakovski. Sovet pasportu. Rəsul Rzanın tərcüməsində.

73258663_3453311_1227902387_2
Vladimir Mayakovski

Vladimir Mayakovskinin məşhur “Sovet pasportu” şeirinin bir vaxtlar ölkəmizdə az qala özü qədər məşhur tərcüməsi bu gün ya Axundov kitabxanasının rəflərində tozlanır, ya da yaşlı nəslin yaddaşında 10-15 misra sonra dolaşıb itir.

Ona görə də bu şeiri – daha doğrusu Rəsul Rzanın qələmindən çıxan bu tərcüməni yenidən ictimaiyyətə əlçatımlı etmək üçün bir qədər əziyyət çəkməli oldum. Axundov kitabxanasında Mayakovskinin köhnə kitablarını tapmaq, oradan həmin şeirin sürətini çıxarmaq (yaxşı ki, fotosurət aparatları var) – sözlərin vərəqdə unikal pilləvari düzülüşünü qorumaq və təkrarlamaq şərti ilə latın qrafikasında kompyuterlə yenidən yığmaq. Bir az çətin oldu, amma alındı. Buyurun, artıq oxuya bilərsiniz!

Vladimir Mayakovski — Rəsul Rza — Sovet pasportu (PDF)