Konstantinos P. Kavafis. Şəhər və digər şeirlər

Edmund Keeley və Philip Sherrard-ın ingiliscə tərcümələrindən sətri çevirmələr

***

Şəhər

Sən dedin: “Mən başqa ölkəyə, başqa sahilə gedəcəm,
Bu şəhərdən daha yaxşı birisini tapacam.
Mən nə edirəmsə, tale hamısını tərs çevirir
və mənim qəlbim meyit kimi cansızdır.

Hara gedirəmsə, hara baxıramsa,
həyatımın qara viranələri gözümə dəyir.
Bax, mən burada neçə-neçə illərimi məhv etmişəm.
Axı nə qədər mənim ruhum burada çürüsün?”

Sən nə yeni ölkə tapacaqsan, nə də yeni sahil.
Bu şəhər həmişə səni izləyəcək.
Sən bu küçələrdə addımlayacaqsan,
bu məhəllələrdə yaşlanacaqsan,
bu evlərdə saçlarına dən düşəcək.
Sən bu şəhərdə ömrünü başa vuracaqsan. Başqa yerlərə ümid etmə:
səni aparmağa nə bir gəmi var, nə də sənin getməyin üçün bir yol.
Əgər sən həyatını burada, bu kiçik yerdə zay etmisənsə,
sən onu hər yerdə zay edəcəkdin.

***

Şair Yason Kleandrın melanxoliyası

Mənim bədənimin qocalması və yaraşığımın solması
Amansız xəncərin yarası kimidir.
Amma mən hələ təslim olmamışam.
Sənə pənah gətirirəm, ey Şeiriyyət sənəti!
Çünki sən ağrıkəsicilərə yaxşı bələdsən –
Təxəyyül və Dil ilə ağrıları kütləşdirməyə!

Amansız xəncərin yarasıdır bu,
Öz ağrıkəsicilərini gətir, ey Şeiriyyət sənəti,
Onlar bu yaranı bir az da olsa kütləşdirsin.

***

E.ə. 200-cü ildə

“Filippin oğlu İsgəndər və bütün yunanlar, spartalılardan başqa…”

Təsəvvür etmək olar,
Spartalılar bu yazıya necə də biganə idi,
heç veclərinə də almırdılar.
“spartalılardan başqa…”
Əlbəttə, başqa necə ola bilərdi ki?
Spartalılar sizin üçün xidmətçi deyil,
Qabağınıza qatıb özünüzlə aparasız istədiyiniz yerə
və onlara əmr edəsiz. Üstəlik,
nə qədər ümumyunan qoşunu olsa da,
əgər ona Sparta çarı başçılıq etmirsə,
çox qeyri-ciddi bir təşəbbüsdür,
heç diqqətə layiq deyil.

Bu da bir nəzər nöqtəsidir. Başa düşmək olar.

Amma Qranikdə,
Daha sonra İss döyüşündə,
Sonra da Arbelada həlledici döyüşdə
dəhşətli İran qoşununu darmadağın etdilər
bütün yunanlar, “spartalılardan başqa”.

Və bu əfsanəvi ümumyunan səfərindən,
Biz yarandıq, böyük Ellin dünyası

Biz, isgəndəriyyəlilər, antioxiyalılar,
Selevkilər, Misir və Suriyanın
digər saysız-hesabsız yunanları,
Hələ Midiya və Persiyada olanlar…
Bizim üfüqləri aşan ağalığımız və
Baktriya və Hindistana kimi apardığımız
Ortaq yunan dilimiz.

Gəl indi bütün bunlardan sonra
spartalılardan da nəsə danış.

***

Bir Kiçik Asiya qəsəbəsində

Aksiumdakı dəniz döyüşünün nəticəsi
əlbəttə ki gözlənilməz idi.
Amma yeni bəyannamə yazmağa ehtiyac yoxdur.
Sadəcə qalibin adını dəyişsək kifayət edər.
Bax burada, yekun cümlədə, “başabəla Oktaviandan,
Sezarın ucuz parodiyasından romalıları azad edən” əvəzinə
“başabəla Antonidən, Sezarın ucuz parodiyasından
romalıları azad edən” yazarıq,
Qurtarıb gedər. Qalan mətn qaydasındadır.

“Fatehlərin ən şöhrətlisi,
hərbi rəşadətlərində tayı-bərabəri olmayan,
siyasətdə fövqəladə istedadlı
Antoninin qələbəsi üçün bütün qəsəbə” –
burada tez əvəz edirik – “Oktavianın qələbəsi üçün bütün qəsəbə
dua edirdi və bunu Zevsin ən gözəl hədiyyəsi sayır
yunanların şərəfli müdafiəçisinə,
kim ki yunan adətlərinə ehtiram bəsləyir,
kim ki bütün yunan torpaqlarında sevilir,
kim ki bu təriflərə həqiqətən layiqdir,
kimin ki bütün əməlləri təfərrüatlarına qədər yazılmalıdır
yunan dilində, həm nəsrlə, həm də nəzmlə,
şöhrətin dili olan yunan dilində.”
Və sair, və ilaxır. Bəyannamə çox yaxşı səslənir, elə deyilmi?

W.H. Auden — Musée des Beaux Arts

Bregel
Bregel “İkarın yerə düşməsi” (Wikipedia)

(U.H. Oden — Təsviri incəsənət muzeyi)

Onlar heç vaxt yanılmazdı, köhnə Ustadlar,
təbiəti haqda əzab çəkməyin:
Keçərkən dəhşətli əzabdan kimsə –
Başqası sakitcə ya nahar edir, pəncərəni açır, bezgin addımlarla kənardan keçir.
Ömrün payızında səbirlə gözlərkən möhtərəm yaşlılar,
bir möcüzə kimi, yeni bir körpənin doğulmasını,
haradasa olur qayğısız uşaqlar,
meşə kənarında buz bağlamış gölün
üstündə sürüşən, heç də sevinməyən
daha bir uşağın doğulmasına.

Onlar heç vaxt unutmazdı, köhnə Ustadlar,
ən uca şəhadət zirvəsində də,
soyulanda kimlərinsə dərisi –
elə oradaca, o natəmiz küncdə
itlər davam edir ittək yaşamağa və cəlladın atı
qaşınan dalını sürtür bir ağaca.

Məsələn, Bregelin “İkar” rəsmində
çevirir üzünü necə də rahat
hər kəs fəlakətdən:
Kotan arxasında duran kəndli də
görməzdən gəlsə də, eşitməmiş deyil
imdad harayını suda batanın.
Amma onun üçün daha vacib olan – günəş şəfəq saçır!
Necə ki parlayır yaşıl suların
üstündə qərq olan ağ ayaqlar üçün.
Və zəngin, bəzəkli gəmi də əlbət
müdhiş mənzərənin olub şahidi –
Göydən düşən oğlan! Necə inanılmaz! –
Amma ki tələsir mənzil başına həmin gəmi də
açıb yelkənləri sakitcə üzür.

Tərcümə: Əli Novruzov

W.H. Auden — Musée des Beaux Arts 

Umberto Eko – “Əbədi faşizm” – TAM MƏTN – ENDİR

Umberto Ekonun “Əxlaq haqqında beş yazı” kitabına daxil olan “Əbədi faşizm” essesi ilk dəfə 1995-ci ilin 25 aprelində Nyu-Yorkun Kolumbiya universitetində bir simpoziumda hesabat xarakterli çıxış kimi yaranıb. Daha sonra esse New York Review of Books və İtaliyanın La Rivista dei Libri məcmuələrində dərc edilib.

Faşizm 1945-ci ildə öldürücü məğlubiyyətə uğrasa da, Eko dediyi kimi hər an təğyiri-libas olub qayıda bilər. Bu gün Avropa və Amerikanın ən inkişaf etmiş cəmiyyətlərindən Asiya və Afrikanın ən yoxsul cəmiyyətlərinə kimi, istər xristian, istər müsəlman, istərsə də digər – hətta yəhudi (sic!) dini dəyərlərin mühitində, ateist çevrələrdə, mədəni və ya mədəniyyətdən yoxsul insanlar arasında zaman-zaman baş qaldıra bilir. Azərbaycan da insanlığı qaranlıq gələcəyə sürükləmək istəyən bu fenomendən immun deyil.

Ekonun sözügedən essesini həm daimi aktuallığı və polemikasının gücünə, həm də ədəbi-bədii gözəlliklərinə görə tərcümə etmək qərarına gəlmişəm. Esse bu ilin may ayında iki hissədə Kulis.az İnternet jurnalında çap olunub. Essenin tam mətnini zəruri qeydlər ilə birlikdə aşağıdakı linkdən endirə bilərsiniz.

Oxuyun və oxutdurun!

Umberto Eko – “Əbədi faşizm” (PDF)